2 Ekim 2020 Cuma

sisifos cezası ne anlatıyor

 Kral Sisyphos'un efsanesi mitolojide düşünür ve yazarları en fazla meşgul eden efsanelerden biridir belki de...

Korinth kralı Sisyphos (Sisifos) iki şekilde ünlüdür mitolojide; yaşarken akıllara durgunluk verecek zekasıyla yaptığı kurnazlık ve hilebazlığıyla, ölümden sonra ise çektiği cezayla.

Sisyphos'un yaşamındaki hile ve kurnazlıklardan hem ölümlü insanlar, hem de ölümsüz tanrılar alır payını. Yaşamında Thanatos'u (Ölüm) sıkıştırıp kıskıvrak yakalayıp zincire vuran, öldükten sonra yer altı tanrısı Hades'i bile kandırıp yer yüzüne dönen hilebazların piridir kurnaz kral.

Tanrılar tarafından yakalanıp tekrar Tantaros'a (Cehennem) gönderilir ve tekrar kaçmaması için de sonsuz bir ceza verilir kendisine. Ceza Homeros'un dizeleriyle ulaşır günümüze;


Sisyphos'u gördüm korkunç işkenceler çekerken:
Yakalamış iki avucuyla kocaman bir kayayı
ve de kolları ve bacaklarıyla dayanmıştı kayaya,
habire itiyordu onu bir tepeye doğru
işte kaya tepeye vardı varacak, işte tamam,
ama tepeye varmasına tam bir parmak kala,
bir güç itiyordu onu tepeden gerisingeri,
aşağıya doğru yuvarlanıyordu yeniden baş belası kaya,
o da yeniden itiyordu kayayı tekmil kaslarını gere gere,
kopan toz toprak habire aşarken başının üstünden,
o da habire itiyordu kayayı, kan ter içinde.


sisifos işkencesi

Rus Ressam Nicholas Burdykin'den (1960) Sisyphos

Kaçınılmaz sondan kurtulmak ve ölümü bertaraf etmek isteyen insanların aptallığının dokunaklı bir simgesi olarak anılır Sisyphos.

Sisyphos'un işkencesinden yola çıkılarak kullanılan ''Sisyphean'' terimi asla tamamlanamayan bir görevi anlatır.

Güneş teorisine göre bazı bilim adamları Sisyphos'u, her gün doğudan yükselip, batıya doğru düşmesi olarak yorumlar. Kimi filozoflar ise denizin yükselip alçalan dalgalarını anlattığını savunur.

M.Ö 1. yüzyılda yaşayan Epikürcü filozof Lucretius ise; sürekli yenilgiye uğrayan siyasetçilerin politikalarını, ''boş iş'' olarak tanımlayıp, taşı yukarıya doğru yuvarlamak olarak görür.

Sisyphos'u kimi filozoflar bilginin peşinde koşan insanın boşuna mücadelesi olarak görürken; kimine göre işçinin emeğidir Sisyphos işkencesi.

En dikkat çekici yorum ise Albert Camus'dan gelir. Camus'a göre; Sisyphos insan hayatının saçmalığını ve anlamsızlığını, tek gerçeğin ölüm olduğunu anlatır. Hayat anlamsızsa intihar mı etmeli sorununu ise Sisyphos'un cezasının tanrılara bir başkaldırı olduğunu; yenilgi değil direnmekten dolayı bu cezayı çekerken Sisyphos'un mutlu olduğunu öne sürerek çözümler.

Görevlerin anlamı azaldığında işçilerin nasıl tepki vereceğini araştırmak için yapılan deneylerde kullanılan test yöntemi ''sisfüsyen koşul'' olarak adlandırılır. Bu deneylerden çıkan iki ana sonuç ise işler daha anlamlı olduğunda insanların daha fazla çalıştığı ve insanların anlam-motivasyon ilişkisini hafife aldığıdır. Sisfüsyen koşul'a gündelik hayatımızda fazlasıyla tabiyiz zaten. Bir gün geçmesini beklemeden kirlenecek eve, bir saat sonra yağacak yağmurun çamur deryasına dönüştüreceğini, ya da yağmur yağmasa da 3-5 gün içinde eski haline döneceğini bile bile mütemadiyen silinen cama harcadığımız eforun, Sisyphos'un taşından geri kalır yanı var mı?

Bir bilim adamının görüşü ise, sisyphos'un taşı yukarıya itmesi; insanlığın mükemmellik uğruna yüzyıllarca verdiği uğraş ve bu uğraşta, tam mükemmelliği yakalamaya yaklaştığında meydana gelen bir tufanla, kültürel unutma ve insanlığın tekrar baştan başlamasını temsil eder. Afetler, hastalıklar, kavgalar derken şimdi de Corona... Kabus gibi geçen 2020 yi düşününce bu bilim adamının Sisyphos'un işkencesiyle ilgili iddiaları hiç de yabana atılacak gibi değil



şair martial ve epigramları

Marcus Valerius Martialis (M.S 40-104) İber yarımadasında doğup yaşamını Roma'da sürdüren, yazdığı hiciv ve övgü şiirleriyle ünlenen Romalı bir şair. 

Epigramlar (Nükteler) isimli kitabıyla ünlenen Martial, yazdığı tanıdıklarının skandallarını ve şehir hayatını hicvetdiği esprili kısa şiirleriyle modern epigramın yaratıcısı olarak kabul edilmekte. En güzel epigramlarını Roma'da şehir hayatını yaşarken yazan şair; ilerleyen zamanda İspanya'daki köyüne dönünce eserlerindeki eski verimi ve güzelliği yakalayamamış.

Belli ki her çağda kent yaşamı en fazla deformasyonun yaşandığı ve hiciv alanında en iyi malzemenin üretilebildiği yer .

arkeorehber martial

''Carpe diem
Yarın yaşayacağım diyorsun Postumus, hep yarın,
söyle bana Postumus, o yarın ne zaman gelecek?
Ne kadar uzakta o yarın, hangi cehennemde?
Nerelerde arasak onu?
Partlarla Ermenilerin arasında mı saklanıyor?
O yarın Priam ve Nestor kadar yaşlandı bile.
Senin şu yarın, söyle bana, kaç para eder?
Yarın yaşamak mı?
Bugün yaşa Postumus, vaktin kalmadı,
aklı olan herkes dün yaşamaya başladı.''
***
''Kıçın yetmez kirletmeye o suyu
Kafanı daldır Zoilus, kafanı! !!
***
''Bu bir yasa Aemilianus, fakirsen her zaman fakir olacaksın.
Bugünlerde sadece zenginlere zenginlik veriyorlar.''
***
''Bir amaca bağlanmayan ruh, yolunu kaybeder
çünkü her yerde olmak, hiçbir yerde olmamaktır
.''

1 Ekim 2020 Perşembe

ARAYIŞ

Neriman Deniz














Bindik yaşam teknesine didişip gidiyoruz
kimi zaman tekne kimi zaman içindekiler ile.
Herkesin kavgası da davası da el ile
bir çekişmedir gidiyor benim de içimdeki ben ile.
Ne düşüncede biriz ne didişmeden besleniriz
iflah olmaz uzlaşmaz tuhaf bir ikiliyiz.
Ne dur durak veriyor ne eylemi bitiyor
vurmuş merak semerini eşek gibi sırtıma
durmaksızın dehliyor.

Her ne kadar desem de
bak şöyle bir etrafına kuzum böyle yapma!
El eli yüceltirken nedir sende bu eza?
El bile senin ettiğinin yarısını etmiyor
elbet diyor el senin alacak çok yol varken,
ağır aksak gittiğini benim gibi bilmiyor.
Zaaflarım kusurum eksiklerim elbet var 
bu kadar üstüme gelme
insanım nihayetinde ben de acizane
laf anlatmak mümkün değil
içimdeki gafile.

Sen hala uğraşıp vururken beni yerden yere
eller nasıl da sevişiyor kendi kendileriyle
egoları delecek maazallah üstteki gök kubbeyi
olmuş iken her biri kendisiyle sevgili,
horluyor beğenmiyor hiç biri diğerini.
Kükreyerek kızıyor anlamıyor nafile
ne derdin var el ile senin derdin seninle
diyerek çıkışıyor.

Gülsem mi acısam mı bu acayip halime
el ele beğendirmeye uğraşırken kendini
beğendiremedim bir ben bana kendimi.
Ne okumak hoş ediyor ne de öğrenmek
İçimdeki gözü doymaz ejderi.
Bitmeyecek belli ki bu çekişme kendimle
geçecek ömür böyle uzlaşmak ümidiyle
bir arayış içinde.

Neriman DENİZ

22 Eylül 2020 Salı

kader tanrıçaları moiralar ve kirman

Mitolojide Kader tanrıçaları Moira'lar (Fatalar) üç tanedir. Klatho, Lakhesis, Atrapos. Pay veren anlamına gelen Moira'lar, insanlara yaşam paylarını verirler. Doğum, yaşam (mutluluk, başarı,talihsizlik vs) ve ölüm. Klatho ''eğiren,saran''. Lakhesis ''ölçen'' ve en korkunçları Atrapos ise ''kaçınılmaz ve geri dönüşü olmayan'' yani ölüm anlamına gelir.

Moira'lar, insanlar anne karnına düştüğü andan itibaren onların hayat ipliğini eğirmeye başlarlar.
Klatho'nun örekesine (eğirilecek ipin sarılı olduğu çatal uçlu düzenek) sarılı, Lakhesis'in asasıyla ölçülen hayat ipi, zamanı geldiğinde Atrapos tarafından kesilir.

Tanrılar ve insanların boyun eğmek zorunda oldukları kader tanrıçalarına Zeus bile karışamaz. Zeus kader tartısına vurunca insanların yaşamını, yaşam ipliği kesilecek olanın kefesi ağır basar ve Zeus da dahil hiç bir tanrı değiştiremez kaderi

''Bitti ömür yumağı tam o sırada'' (Homeros, İlyada)

Moira'lar

Belki de bu yüzden olsa gerek; gördüğüm her kirmanla yünün buluşması insan yaşamına dair düşünceler getirir aklıma...

KİRMAN
Sorgusuz sualsiz
yuvarlanıp giderken;
bir yün yumağına döndü hayat...
Yuvarlanırken
ne mümkündü durmak?
Ayırmak ayıklamak,
sorgulamak?
Hem kafi miydi ki sadece durmak?
Kolay mıydı
neden durmak gerektiği
bilincine ulaşmak?

Ve o gün geldi;
o yumağı ince ince
eğirmek gerekliydi.
Oturdu bilincin merdivenine,
aldı kirmanını bir eline,
yün yumağı diğerinde;
başladı eğirmeye...
Kirman her döndüğünde,
büküldü yaşanmışlıklar ince ince...

Öfkeyle tozu dumana kattığı anlar
sarıldı önce kirmana,
sonra sevgiyle yoğrulduğu zamanlar...
Eğirildi dönen kirmanın üzerinde
acılar, sevinçler, kazançlar
arkasından bakakaldığı
fırsatlar, kayıplar
ve tüm yaşanmışlıklar...
Daha bir hızlı çevirdi kirmanı;
boşa yitip giden anları
getirmek istercesine geri.
Zamandan uzaklaşıp giden an
hiç geri gelir mi?

Kirman döndü...
İp eğirildi...
Sarıldıkça kirmana
zamanın alıp götürdükleri gibi
bir öncekinin üstüne
daha büyük bir örtü gerdi...
Yün tükendi...
An bugüne geldi...

Çıkardı
kirmandaki bir top yumağı,
şöyle bir baktı elindekine;
işte hayatıydı tuttuğu...
Bunun ne kadarı kendisinindi,
ne kadarı kendini unutup
benimsediklerinin;
belli değildi...

Yavaşça doğruldu...
Artık biliyordu;
yaşam kısa ,zaman dardı...
Aslında hayat;
kirmana sararken
ne mutlu edecekse onu
yaşayabildiği kadardı...
Neriman Deniz



TAŞ

Hey gidi koca taş!
Nasıl da olmuştun
toprakla sarmaş dolaş?
Gören kök saldın sanırdı;...
yerinden oynayacağına
söyle kim inanırdı?
Öylesine gömülmüş;
yer etmiştin ki yamaçta,
bir işaret mili gibiydin
meydan okuyan doğaya.
Anlaşıldı seni orada tutan
ne gücün ne de ağırlığındı...
Toprak hafifçe kımıldadı
kum parçası gibi seni
yokuş aşağı savurdu.

Doğa öyle yanıltıcı ki
bilinmez güç hangi serde,
hangi maddenin elinde.
Sanılır ki giden gitti
yeri doldurulur mu?
Ardında kalan boşluk
kurda kuşa yurt olurdu.
Lakin doğanın kanunu bu
yerini yuvarlanıp gelen,
daha büyük bir kaya doldurdu.
Sarılmak gerek hayata sımsıkı
dünyada varlığımız
henüz bir yer tutarken;
boş kalmayacak yerlerimiz;
bugün varız,
şayet yarın gidersek...
Neriman DENİZ

Neriman Deniz


İŞ'AR

Geliyorum bekle beni
fuşya renkli çiçeğim!
Dallarını beyaz inci,...
mor iplikle süsleyeceğim.
İnce dallı mor çiçekli lavantam;
dallarını sakla bana,
güzelliğinle besleneceğim.

Mavi deniz sakın ola
gökyüzüyle karışma!
Gün doğumu aranıza uzanıp,
sen göklerle güneşi
damla damla içerken;
ben içtiğin mavilerde
yüzeceğim
Neriman DENİZ

Neriman DENİZşiirleri


ASİ

''Yaz'' dedi silgi,
neyi diye sordu kalem.
Silinecek ne varsa
dedi silgi.
Madem silinecek
niye yazayım ki
dedi kalem.
Çünkü senin işin bu
dedi silgi
ve güldü kalem.

Bak bana dedi;
başı göklere değen,
dalları eğilmeyen
asi bir ağaçtı hammaddem.
Ne çiçek açtım
ne de kurudum
hep bildiğimi okudum.
Bir ümitle
hep suladı sahibim,
ha oldu ha olacak;
aylar geçti baktı ki
ben ne istediğinde yeşerdim
ona çiçekler açtım;
ne de meyveler verdim.
Çünkü meyvesi değil;
gölgesi olan bir çınardım.
sarmaşığı bedenimle
gökyüzüne taşırdım.
Kendim çiçek değildim
lakin;
güçlü dallarıma tutunan
ne çiçekler açtırdım.

Ümidini kaybetti kesti beni;
bir satıra can verdim.
Şimdi ise kalem oldum eline...
İşlevim değişse de
fıtratım değişmedi;
olmadı mı yazdıklarım?
Sanma ki hiç boşuna
yazdığını silerim;
sildirmem başkasına,
üzerini çizer geçerim.
Neriman DENİZ

5 Temmuz 2020 Pazar

kazdağları.. bir efsane bir gerçek hikaye

Balıkesir ve Çanakkale il sınırları içinde, sırtını Anadolu'ya yaslayıp, bakışlarını Ege Denizinin engin maviliğine çeviren Kazdağları, antik çağın ünlü ozanı Homeros'un deyimiyle bin bir pınarlı, vahşi hayvanların anası İda; pınarları gibi tatilin bin bir çeşidini sunuyor gezginlere.

Homeros'un yazdığı İlyada ve Odysseia destanı ve bu destanlarda Kazdağları ile ilgili efsaneleriyle renklenen, dünyanın Alplerden sonra oksijen yönünden ikinci sırada yer alan bu muhteşem doğa harikası tedavi edici şifalı suları ve havasını da taşımış günümüze.

Afrodit'in yakalandığı cüzzam hastalığının çirkin görüntüsünden kurtulup iyileşerek güzelliğine kavuştuğu kaplıcaları bugün de şifa olmakta Güre'de.

Ülkemizin akciğerlerinden biri olan Kazdağları, insanların akciğerleri için de doğal bir tedavi merkezi aynı zamanda. En çok ölüme neden olan hastalıklar sıralamasında 4. sırada yer alan KOAH hastalığına iyi gelen bol oksijenli havasıyla, hem tatil hem tedavi için gelenleri ağırlamakta.

Hasan Boğuldu, Şahinderesi, Mıhlıçay gibi İda'nın denize doğru koşan bin bir pınarından bir kaç tanesini ziyaret etmek, buz gibi sularında serinlemek ziyaretçilerine Kazdağlarının sunduğu ayrıcalıklardan sadece bir tanesi.

antandros
                                              Antandros Antik Kenti, Altınoluk

Sadece efsane yetmez biraz da tarih diyenler için Akçay ve Altınoluk beldelerinin arasında yer alan, bir zamanlar gemi yapımındaki ustalığıyla ünlenen, zenginliğini M.Ö 8-7. yüzyıllardan göz alıcı mozaiklerle süslenmiş bir villanın kalıntılarıyla günümüze ulaştıran, adı Troya savaşı kahramanlarından Aeneas ile özdeşleşen Antandros antik kenti Kazdağları ziyaretçileri için tatmin edici bir seçenek.
                                       
Antik limanında hala deniz keyfi yapmak isteyenleri ağırlayan Assos bu bölgeye gelip uğranmadan geçilemeyecek bir kent. Behramkale beldesinin otantik sokaklarından geçilerek ulaşılan ören yerinin agorasını gezmek, tiyatrosunda bir nefes dinlenmek ve günümüze ulaşan kent surlarını görmek gerek. Topografik olarak dik bir yamaçta teraslar üzerine yerleştirilen sosyal yapıları yürüyerek dolaşabilmek için sıkı bir kondisyon gerek. Zira kent limandan sıfır rakımda başlayıp, akropolde yaklaşık üç yüz metreye ulaşıyor.
mıhlı çayı taş köprü
                                                Mıhlı Çayı Taş Köprü, Küçükkuyu

Antik çağın gezgin kitaracısı Stratonikos Assos'a gelip dimdik yamaçlarda konumlanmış kenti görünce ''Tanrı erken ölmesini istediği kişileri Assos'a bırakır'' diyerek kentteki sürekli tırmanış ve inişle geçecek yaşamın zorluğuna dem vurur.

Aristo'nun M.Ö 348-345 yılları arasında bir süreliğine Assos'lu bir kadınla evlenip burada ikamet etmesi ve kentte bir felsefe okulu açması bu muazzam kentin güzelliği ve zenginliğinin yanında felsefeyle de anılmasına neden olur. Assos'da Aristo ile başlayan felsefe günümüzde de canlı tutulmaya çalışarak her yıl uluslararası felsefe toplantılarına da ev sahipliği yapmakta.
Assos antik kentinin akropolünde, Athena Tapınağının sütunları arasında gün batımını izlemek ise Kazdağları tatilinin en büyük ödülü olsa gerek.

Gözlere ve ruha mükemmel bir ziyafet çekmek için; otantik mimarisinin korunduğu Yeşilyurt, Adatepe, Kızılkeçili, Tahtakuşlar, Küçükçetmi gibi Kazdağlarına yaslanan köyleri gezmek; Adatepe Köyü yakınında yer alan Ege Denizinin ve Edremit Körfezinin ayaklar altına serildiği müthiş manzarasıyla Zeus Altarını ziyaret etmek olmazsa olmazı Kazdağlarının.

zeus altarı
                                                      Adatepe Zeus Altarı

Adatepe köyünde 3 bin yıl öncesinden bir efsaneyle, yüz yıl öncesinden gerçek bir hikayeyi anmak ve her gerçeğin yüzyıllar içinde eklemeler çıkarmalar ve hayal gücünün de kullanılmasıyla birer efsaneye dönüşeceğini farketmek de sizlerin elinde tabii. Tıpkı Adatepe köyündeki Zeus Sunağında Zeus ve Hera'nın efsanesi ile günümüzde Adatepe zeytinyağı müzesinin amblemi olan Refika'nın belki de gelecekte efsaneye dönüşecek hikayesi gibi...

Troya'da savaş tüm hızıyla devam etmekte, tanrılar tanrısı Zeus tanrılar tarafından savaşın seyrini değiştirecek bir adaletsizlik yapılmasın diye İda Dağının (Kazdağları) doruklarında gözlerini kırpmadan bu savaşı izlemektedir. Savaşta Troyalılar üstünlüğü ele geçirmiş, Akalı askerleri önünlerine katmış kovalamaktadırlar Troya ovasında. Akalı yiğitlerin destekçisi Hera, Athena ve Poseidon, Zeus'tan korkularına müdahale edemeden izlemektedirler çaresizce.

İşte o anda kocası Zeus'un dikkatini başka yöne çekip, Akalı askerlere yardım etmek için bir fikir gelir Hera'nın aklına. Tanrıça Afrodit'e koşup başlar planını uygulamaya. Gerçeği söylemeden ustaca bir yalan uydurup Afrodit'in takınca erkeklerin aklını başından alan sihirli memeliğini ödünç ister Hera. Troyalıların yanında yer alıp onları destekleyen Afrodit, Okeanos ve Thetys'in kötü giden evliliğini kurtarmak için Thetys'e vereceği yalanına inanıp sihirli memeliği uzatır Hera'ya.

zeus ve hera
                                  Zeus ve Hera (Avusturya Parlamento Binası, Viyana)

Memeliği kuşanan Hera en güzel giysileri giyinip, tanrısal kokuları sürünerek Zeus'un yanına gitmek için koyulur yola... Planının geri kalanını uygulamak için önce Uyku tanrısı Hypnos'a uğrar düzenbaz tanrıça. Hypnos'a kocasıyla sevişmesinin ardından Zeus'a tatlı bir uyku verip onu uyutması karşılığında altın tahtını teklif eder. Uyku tanrısı reddeder bu teklifi... Taht kıymetlidir fakat Zeus'un gazabını göze alacak kadar da değil elbette... Öyle kolay değildir baş tanrı istemeden onu rızası dışında uyutmak... Böyle bir şeye cesaret edince sonuçlarına katlanmak...

İstediğini yaptırmayı kafasına koyan Hera, bu kez başka bir teklifte bulunur uyku tanrısına. Ne zamandır üç güzeller diye bilinen zerafet tanrıçalarından birinde; Pasithea'da gözü olduğunu bilmektedir Hypnos'un kurnaz tanrıça. Kendisine yardım etmesi karşılığında Pasithea ile birliktelik vadeder uyku tanrısına. Eeee aşk bu; Pasithea'yı duyunca açılıverir Hypnos'un uykunun mahmurluğunu taşıyan gözleri. Ne Zeus korkusu kalır, ne baş tanrının öfkeyle kendisine keseceği cezanın endişesi.

Her ne kadar söz verse de kaypaktır tanrılar. Bir elini toprağa diğerini yeminlerin teminatı Styks nehri üzerine koyup ant içmesini ister tanrıçadan Hypnos. Böylece Pasithea'yı kendisine vereceğine dair en büyük yeminini yapar Hera. Hypnos kuş şekline dönüşüp Zeus'un yakınlarında bir çam ağacının dallarına tüneyerek, beklemeye başlar sırasının gelmesini.
zeus ve hera
                                            Zeus ve Hera (Rubens, 1622-1625)

Hera İda'nın doruklarında savaşı izleyen Zeus'u bulur ve işveli adımlarla yaklaşır kocasına. Sihirli memeliğin ve Hera'nın etrafa yaydığı mis kokuların etkisiyle, karısını gören tanrının ateşli bir aşk düşer yüreğine. Evlilik gecelerinde bile bu kadar güzel görünmemiştir Hera ona. Hemen oracıkta birlikte olmak ister işveli karısıyla. Amacı bu değilmiş gibi nazlanır entrikacı tanrıça kocasına. Tanrısal odaları ve yatakları varken nasıl birlikte olabilirler böyle ulu orta? Zeus yemyeşil çimlerden bir halı serer altına. Sonra altın bir bulutla çevreler masmavi gökyüzünü.

Hera'nın aşk oyunlarıyla yorduğu Zeus'un yanına, saklandığı ağaçtan süzülerek yaklaşır Hypnos. Zeus'un gözlerini karşı konulması imkansız tatlı bir ağırlık kaplar. Göz kapaklarındaki ağırlığa daha fazla direnemeyen baş tanrı, yavaş yavaş teslim olur bedenini saran uykunun ağırlığına.

Uyku ve Aşk'ın yola getirdiği Zeus mışıl mışıl uyurken,  Hypnos'dan tanrı Poseidon'a Zeus'un uyuduğunu, gidip Akalı askerlere yardım etmesini söylemesini ister Hera. Haberi duyan Poseidon yetişir Akalara... Cana ve gayrete gelir yenilmek üzere olan ordu. Toz duman olur ortalık. Zeus gözlerini açtığında; Hektor kanlar içinde yerde yatmakta, Troya'nın talihsiz yenilgisi yaklaşmaktadır.

Rivayet odur ki, Hera'nın Zeus'un başını döndürdüğü İda'nın doruklarındaki o yer; günümüzde Kazdağlarında Adatepe köyü yakınlarındaki Zeus Sunağı'nın olduğu yerdir. Zeus Sunağındaki muazzam manzara zaten bir insanın başını döndürmeye yeterlidir. Gidip Ege'yi buradan izleyenler, eminim buna hak vereceklerdir... Görmeyenler içinse büyük bir kayıp demekten başka elden ne gelir?

Refika
                                                                 Refika

Gerçek hikayeye gelirsek; hikaye  yine Adatepe köyünde geçmektedir. Kurtuluş savaşı öncesinde Anadolu'nunpek çok yeri gibi bu köyde de Rumlar ve Türkler bir arada yaşayıp dostluklar kurup kardeşçe yaşayıp gitmektedir. Tarlalarını birlikte ekip biçmekte, bereketli zeytin ağaçlarını hep birlikte silkeleyip, eğlencelerini birlikte yapmaktadırlar.

Takma adı Refika olan köyün güzel Rum kızı ise güzelliği, iyiliği, sesi ve neşesiyle düğünlerin, zeytin bahçelerinde ter döken köylülerin vazgeçilmezidir. Türküyle,Rumuyla çok sever bütün köylü  güzel Refika'yı. Savaş başlayıp kardeşlik bitince ve o kara günler sona erip mübadele kararı verilince; diğer tüm mübadiller gibi doğduğu topraklardan kopup gelenlerden ve gönderilenlerden biridir Refika da.

Refika'nın gidişine çok üzülür bütün köylü. Türküler yakılır güzeller güzeli Refika'nın ardından. Aradan yıllar geçer. Sakız adasında duvarları süsleyen bir tablo acaba Refika mıdır sorusu uyandırır akıllarda. Köyün artık yaş almış sakinlerinden birine gösterilince fotoğraf belki gönlünün oolmasını dilediğinden, belki anılarında yer eden Refika'ya benzediğinden belki de gerçekten Refika olduğundan ''Evet bu Refika'' der yaşlı köylü.

Bu tablonun sahibi güzel kadın Refika mıdır değil midir bilnmez ama rivayete göre Yunanistan'da güzellik yarışmasının kazanan ilk güzelidir. Bugün Adatepe Zeytinyağı'nın amblemine dönüşmüş  güzel Refika. İşte gerçekle başlayıp efsaneye dönüşmeye başlayan bu hikaye; gelecekte tamamen efsaneleşecek ve gerçeklik kısmı unutulacaktır belki de.

                                             Refika'nın Türküsü (Adatepe Yolunda)








tekne ve fareler


Aynı gemide giden
yolcular idik;
yelkenleri ters yüz eden
güçlü bir fırtına yedik.
Sallandı tekne
dalgalarla hafiften;
kim kaldı kim gitti
diye bakınır iken,
heyecanlı bir telaş,
bir koşturma farkettik.

Farelerdi bir oraya
bir buraya kaçışan;
peynir ekmeğe ortak olup,
aynı kapta
yemek yiyip su içen.
Balçıkta çırpınır iken
elinden tuttuğumuz,
sonra silkeleyerek
tüyünü parlattığımız
en toraman fareydi
güverteden ilk eksilen.

Zamanla dindi fırtına,
duruldu sular biraz.
Hiç bir tekne elbette
zorlu yolundan kalmaz.
Güvenli denizlerde
devam ederken yola;
kim kaldı güvertede
kim oldu sularda alabora
teknenin umrunda olmaz

Tekne sağlamsa eğer;
güçlü fırtınalarda
öyle yelken kapatmaz.
Gövde sarsılsa bile,
doğrulup yolu bulur;
kolay kolay da batmaz.
Açık denizlerde;
kimi ufku tararken
kimi kendi bulandırdığı
sığ sularda boğulur.
 N.DENİZ

insan

Yağmur nasıl düşmeye
başlıyorsa gökyüzünden yere,
ağır ağır tane tane;
insan da yaşamın içine...
öyle düşmekteydi.
Ha yağdı ha yağacak diye
bakarken
düşen nazlı tanelere,
iki tanenin düşmesi arasındaki
o upuzun zaman;
doğdu doğacak
emekledi emekleyecek devriydi.
Yağmurun yağışı hızlandı;
zamanın akışı hız kazandı.



Ardı arkası kesilmeyen
yağmur taneleri,
ve hızını alamayan
rüzgar gibi;
havayı yararak
koşmaktaydı.
Sanki sele kapılıp
savrulan toprak,
sel suyu gibi allak bullak
ve suyla yoğrularak...
Yokuş aşağı iner gibi
önüne geleni içine katarak;
kum, taş, çakıl
ot çöp börtü böcek,
tohum, çiçek,
çalı çırpıyla çoğalarak
ve çoğaldıkça
daha çok bulanarak...
Nefes nefeseydi artık...
Bir düzlükte durmalı;
yükünden kurtulup
durulmalıydı.

Ovada göllendi,
koşarken topladıkları
yavaşça dibine çöreklendi.
Kimi tohum içinde filizlendi,
kimi bitki aromasını verdi.
Dinlendikçe ağır ağır
demlendi;
demlendikçe berraklaştı
açıldı rengi.
Dolan havzanın
ağır ağır boşalması gerekti.
Bulduğu meyilden,
durulan suyu yavaş yavaş
uzaklara doğru aktı;
coşkulu sel suyu değil
artık duru bir kaynaktı.

Aktığı yerlerden toplamak
değildi artık derdi...
Bulduğunu alarak değil,
suyundan vererek ilerledi;
geçtiği yerleri besledi.
Kah değdiği yerler yeşerdi,
kah yeni filizler verdi.
Yaş kemale erdi;
elbette alma zamanı değil,
verme zamanıydı şimdi.
N.DENİZ

başeğmezlik hikayesi


Bir başeğmezlik hikayesi anlat.
Öyle bir hikaye olsun ki
ruhu uysallıkla eğilirken aklının önünde;
aklı sınırlarının aldığı,
hiç bir gücün önünde dize gelmesin.
Özgür olmak için çırpınırken kalbi
ve sınır tanımazken bilgiye aç yüreği,
serpilip boy veren ulu bir kavak gibi
hiç kimsenin yolunu
kesmesin.

Açılmak için sıralanmışken kapılar
ve  biri omuz vurup girsin içeri
uzanıp uyusun diye özlemle beklerken
hedefinden bi haber sedirler;
uykusuzluk ölüm kadar ağır
çökse de bedenine,
rehavetle gözlerini kapatacak
hiç bir kapıyı
açmasın.

Renkli taşlarla döşeli
sonu nerede biteceği belli olmayan yollar,
üzerinde ahenkle adımlayacak
ayaklarla öpüşmek
ve kendi yolunda yürütmek için
ölesiye  hasret duyarken;
çetin ve engebeli de olsa doğru yolu,
davetkar bakışlarla kendi yoluna çağıran
göz alıcı taşlara
basmasın.

Mis kokulu çiçeklerin çevrelediği bahçede
yılların yorgunluğunu taşıyan,
doğada yarı uyku, yarı yok oluşa
terk edilmiş bir ayağı kırık tabure,
işe yaramazlığını unutup
kendi ağırlığını bile taşıyamazken;
kendisini var olma amacına döndürecek
birini beklerken ümitsizce,
yorgunluktan tükense de
oturmasın.
N.DENİZ

lahana


Lahana
deyip geçiyorlar sana
tıpkı;
konuşup düşünebildiğini
düşündükleri,
iki ayaklı her canlıya
insan
dedikleri gibi...
İşine gelmeyen
gazından
ederken şikayet;
işine gelenin
saymakla bitiremediği,
yapraklarında barındırdığın
vitaminden minerale
bin bir meziyet.

Yok aslında
insandan bir farkın;
sarıp sarmalarken sen
içini dışınla;
katmer katmer
sarmakta insan da
içini dışıyla...
Senin dışında
kalınlaşan kabuklar
korurken altındaki
tazecik filizi;
kimi insanın örtüsü
saklamakta
içinde yatan
cin fikirli iblisi.

Lahanayı soydukça
altta taze yapraklar,
ve dışının saklayıp
özenle koruduğu
lezzetli güzellikler...
kimi insanı soysan
çıkacak ortaya
içinde olmadık
fikirler, düşünceler,
fenalık ve kemlikler;
hatta kabuğun bile
saklayamadığı
akla gelmedik
kötülükler.

Belli ki üstteki kabuğa
pek de bakmamak gerek...
Aslında insan için 
lahana gibi olabilmek
en büyük meziyet…
 N.DENİZ

kumdaki yengeç


Buluşmak için denizle
yalpalayarak ilerledi
kumda yengeç;
bir adım, bir adım daha...
Deniz uzanıyordu kumlara
karşılamak için yengeci
köpüklü dalgalarla; 
bir dalga bir dalga daha...
Deniz ilerledi..
Yengeç ilerledi..
Ve karşılaştılar 
sanki ilk defa buluşur gibi.

Suların narin çarpışıyla
yengeç  sersemledi;
kibarca çekti kendini 
deniz geri.
Yengeç kumlarda 
alabora olmuş
öylece beklemedeydi.
deniz geri gelsindi
ve kendisini
belki de unuttuğu
yaşam kaynağında 
tutsundu. 

Can suyu verir gibi
yengece
bir hamle daha yaptı 
deniz;
alamadan içine 
isteksizce çekildi geriye.
Gömüldüğü kumun içinde
bir ayağı yaşamda,
bir ayağı ölümde
unuttu belki yengeç;
onun yaşam kaynağı
kumlar mıydı deniz mi?

Tam öldü 
ölecek derken
ve kendinden geçmişken;
üçüncü dalgada 
denizin içindeydi.
Sularda süzülürken
anımsadı
unuttuğu gerçeği;
onun yaşam alanı 
kumlar değil denizdi.
N.DENİZ

tekme


Haydi;
bir koşu dolan gel oradan;
bir kaç kelam edelim
havadan sudan...
İstemiyorum öyle
uzun uzun
zamanıma katmanı zamanından...
Kucağımda
mis kokunu içime çekecek,
okşarken
kara saçların yüzümü;
başını göğsüme basacak kadar...

Çok değil;
serçenin kapandaki yemi
bir çırpıda alıp kaçtığı,
Sevgiyle gülümsemenin
değdiği kalbi ısıttığı,
Lodosun saçları
sıyırıp geçtiği an kadar..

Çok mu geldi bu süre?
Öyleyse;
açmadan gözlerini
daha dünyaya,
düşmeden
ete kemiğe bürünüp
kucağıma;
şöyle okkalı bir tekme
savurduğun an kadar...

N.DENİZ

çaresizlik

Hani darda kalır ya insan...
mengeneye sıkışmış gibidir yüreği?
Ve öyle bir ezilmektedir ki;
tıpkı kapana ayağını kaptırmış
ve derin kuyuya yuvarlanmış
bir kaplan gibi...



Nasıl çırpınırsa kapanla
kuyunun ağzı arasında kaplan?
Nasıl uzatırsa ellerini yukarı
ve nasıl çekerse kapanda
sıkışarak ezilmiş ayağı kaplanı geri?
Ve nasıl eklenirse
bu durumda bir sırtlanın
pençesine düşme endişesi?
Acı ve umutsuzluk
nasıl çökerse yüreğine,
nasıl vurursa gözlerine kederi?

İşte böyle bir çaresizlik benimki.
Ne ellerimle tutunabilmek,
ne de ayaklarımı kapandan
kurtarabilmek mümkün.
Ne umutsuz bir bekleyişle
kör kaderi değiştirmek;
ne de acıyı hafifletmek
ve özgürce koşabilmek…
N.DENİZ

soba

Ah işte yine tıka basa
doldurdular içimi.
Altını döşediler
üstü alevlendikçe
yavaş yavaş yanacak
küçük küçük kömürle.
Yığdılar üstene de
erik,çam, meşe
ne geçtiyse eline...
Attılar bir kaç da çıra
orama burama;
hadi gel de tutuşma.



Kapattılar iyice
neyim var neyim yoksa
nefes alıp verecek;
bilmezler bu kadar şey
nasıl tutuşup tütmeyecek?
Bırakmışlar baca diye
küçücücük bir delik;
için için kavrulup da
buram buram tüterken
duman nasıl yolu bulup da
o deliğe girecek?

Tam bitirdim hasadı
ferahladım der iken;
dehliyor ite kaka
koskocaman bir kütük.
ne çekilmez çileymiş
bitmedi hiç bitmiyor,
içim çok daralırken
azıcık genişliyor.

Aman siz ferahlayın
kapı, pencere, dar dolap
atın elde kalanı;
buldunuz bir amele
savuracak harmanı.
Nasılsa öğütür diye
kağıt kürek
atılmayan ne vardı;
yaramasa bir işe;
sokakta koca direk kaldı.

Eh el insaf artık size
eldeki küçük soba
değil ki bu koca tandır;
doldum artık taşıyor;
tıkandı baca bile
her delikten tütüyor.
N.DENİZ

limon ağacı

Havalar soğuyup da
mevsim güze dönünce...
yavaşça silkelendi
koca erik ağacı...
Doğa şimdi ne varsa;
rüzgar dolu fırtına
sürecekti meydana...
Kendi hazırlanırken
derin kış uykusuna;
takıldı gözleri
yanında sürgün veren
küçük limon ağacına...
Nasıl da narinceydi
kökünden uca kadar
o incecik dalları?
Üstünde onu koruyacak
ne dikenli bir doku,
ne de kalın kabuk vardı.



Seslendi küçümseyerek
''Küçük limon ağacı
önümüz kış kıyamet
nasıl hayatta kalacaksın?
Bu kadar ekşi bir meyve,
dalındaki incelikle;
doğada boşa yer tutacaksın''
Limon hiç ses vermedi,
yapacak çok işi vardı;
yeşil yapraklarını
dalında tutmalıydı.

Günler geçerek
birer birer
Ayları kovaladı,
Mevsimler değişerek
baharı yarıladı.
Güneşin sıcaklığı
düşünce dallarına;
erik ağacı hafifçe
esneyerek
uykusundan uyandı.
O derin uykudayken
kış rüzgarıyla
kalınlaşan kabukları;
şimdi aralayıp da
yaza hazırlamalıydı.
Sızlayarak dalları
bir kaç yaprak çıkardı;
birkaç da çiçek açtı.
Daha yapılacak
ne de çok işi vardı;
Düşünürken kara kara
etrafını mis gibi
ferah bir koku sardı.

Bakışları kokuyu aranırken;
görünce yanında
boy verip de serpilen,
yeşil yapraklı dallarında
hem çiçek
hem meyve veren
limona şaşakaldı.
Haykırdı bu nasıl bir iş!!
Sen ne yaptın bütün kış?
Ne dalların
narinliğini yitirmiş,
ne yaprağın, çiçeğin
ne de meyvelerin bitmiş?

Limon ağacı
gülümseyip eriğe
anlatmaya başladı:
Renkten renge girerek
silkeledin yaprağını
korkarak kışı görüp…
Sonra toprağa gömüp
uykuya geçiverdin
doğaya sırtını dönüp.
Ben hükmüne uyarak
tabiat ananın;
doğadaki her günü
kendime kazanç saydım;
rüzgarlara direnip
yağmurlarda boy attım;
güneşi gördüğümde
durmadan filiz verdim.
Kimi zaman dönünce
rüzgarlar fırtınaya;
korunabilmek için
sen kabuk bağlar iken;
yeşil yapraklarımla
dallarıma siperdim.

Kendi tadında yenen
mevsimlik lezzetli
bir meyvesin sen;
dört mevsim
dalımdan eksilmeden,
ekşiliğimle
tat vermeyi öğrendim
çeşit çeşit şeye ben.
Haydi bakalım erik;
ben her mevsim
durmadan
devam ederken yola,
bir kuruyup bir yeşererek
sen her bahar
yılmadan
yeniden baştan başla.
N.DENİZ

bahar

Bahar gelmiş dostlar!!!
Demeyin;
evlerde bahar mı var?
''Beden ruhun mezarıdır''...
demiş ya hani
büyük düşünür?
Şimdi evler de
bedenin mezarı belki lakin;
ruha kim kelepçe takar?



Bugün coşkulu ruhuma
hem bedenim,
hem de evler dar...
Durdursun durdurabilirse
olağanüstü hal,
o hal, bu hal...
Bıraktım işte ruhu
kuşlar kadar hür;
içimden
göklere havalanan
cıvıltılı bir
sığırcık sürüsü var...

Çığlıkları kiraz ağacına
konmuşçasına mutlu;
ummanı aşarcasına
umut dolular...
İçi içine sığmayan
coşkulu bir neşeyle
haykırıyorlar sesleri gür;
dallarda çiçek
evrende bahar,
yaşamak güzel şey
sevgi dolu ve hür!!
N.DENİZ

terzi

Bir rol çalmaya çalışır
her bir insan dünyadan;
bilmezdir ki
boşunadır bu çaba....
Ağaç nasıl ait ise toprağa,
meyvesinin lezzetini
belirleyen topraktır.
İnsanlar da anne baba
karı ya da kocanın
kendisine biçtikleri roldedir.



Küçücükken soracaklar
annen ile babana;
çalışkan mı tembel mi
şer misin uslu musun;
sen sadece ailenin
etrafına gösterdiği çocuksun.
Gül kendini ne bilsin
ne anlatıp söylesin?
nasıl ki güle adını veren,
aşkı da ayrılığı da
yükleyen insan ise;
insandır insana da
giyeceği kıyafeti biçen.

Yetişip de hayata atılınca,
ben rolümü seçerim
sanmayasın sakın ha!
Sen daha düşünür iken
o mu uyar üstüme,
yoksa bu mudur diye;
bir eş bekliyordur bile
seni elinde elbise ile...
Ailenden eşine
bir bayrak tesliminin
ortasında kalırsın.

Ağır mısın yeğni mi
çapkın mısın uslu mu
hükmünü eşin verir;
boş musun yoksa dolu mu
kendi gözünden sana
elbiseni giydirir.
Kimse sormaz giydirilen
dar mı geldi geniş mi,
oynadığın bu rol
senin midir değil mi?
Sen desen de
bu rol benim değildir
sorusuz bir cevap kalır seninki...

Hukuk bile yapmış iken
insanı insanın şahiti;
düzen çarpık kurulmuş
insan olmuş insanın velisi.
Elbet rolünü bulacaktır
kişi de bu yaşamın içinde;
ne zaman olur ise
kendi kendinin terzisi.
N.DENİZ

hoşgeldin

Ey oğul
Sen işlenmeye hazır
kumaşınla gergeftin;...
bense kumaşı işleyecek
rengarenk iplik...
İşledikçe desen desen,
motif motif gergefi;
hem kumaş işlendi
hem de iplik
ve ikimiz de şekillendik.



Toprak,ağaç,
börtü böcek kuş derken;
kimi zaman ev olduk,
kimi zaman
mis kokulu bir çiçek.
İplik sonsuz değildi
kumaş ise
uçsuz bucaksız derya idi;
ipliğin işleyeceği
yavaş yavaş tükendi,
artık boşluklarını
işlemek sana kaldı.

Dokun yumuşacıktı
ne iğneye direndi
ne de ipliği gerdi;
işlenen desenleri
misli ile gösterdi.
Belli ki
tanrı senin hamurunu
güzelce yoğurarak;
ellerime öyle verdi.
Arkamdan gelir iken;
geçtin artık beni sen,
renginle deseninle
fersah fersah ileri.

Hoş geldin
iki gözümün çiçeği.
Yirminci yaşın kutlu olsun!
Gözlerinden neşe,
göğsümden başın eksilmesin.
Sen tanrının kollarıma
bahşettiği bir lütuf,
yaşamdan aldığım
en güzel hediyesin.
N.DENİZ

8 Mayıs 2020 Cuma

oyunlar ve kehanetin renklendirdiği kent... syedra

Syedra Alanya'ya Gazipaşa istikametine giderken yaklaşık 20 km uzaklıkta Seki Köyü  sınırlarında yer alan bir antik kent.

Antik çağda Pamfilya (Pamphylia) ve Kilikya (Kilikia) arasındaki sınırda kaldığı için sınırlarda yer alan diğer bölgelerin kentleri gibi kimi zaman savaşlar, kimi zaman diplomasi nedeniyle sık sık iki bölge arasında el değiştirmiş. Bu nedenle Syedra'yı antik çağ tarihçilerinden kimi Pamfilya, kimisi de Kilikya'nın  bir kenti olarak göstermişler. Günümüzde kabul edilen görüş ise Syedra'nın bir Kilikya kenti olduğu yönünde.

Antik çağda Kilikya'nın sınırları batıda Korakesion (Alanya) dan başlayıp doğuda İskenderun körfezine kadar uzanan, güneyi Akdeniz'e açılan Kilikya'nın kuzeyi Toros (Taurus) Dağlarıyla çevrelenmiş. Coğrafi özellikleri bakımından kendi içinde farklılık gösteren bu bölgenin, Alanya'dan Mersin'e kadar uzanan engebeli kısmı Dağlık Kilikya (Kilikia Thrakhea), Adana ve Mersin çevresinden oluşan günümüzün Çukurovası olan bölüm Ovalık Kilikya (Kilikia Pedias) olarak adlandırılmış.
syedra

Bölgenin coğrafi  yapısı halkın geçim kaynaklarını da etkilemiş doğal olarak. Ovalık Kilikya hem tarım arazileri açısından zengin olması, hem de ticaret yolları üzerinde bulunması nedeniyle ekonomik açıdan daha şanslı  olmuş. Buğday ve pirinç yetiştirip, misket şarabı ve keten ihracatı yaparak geçimlerini sağlamışlar.

Dağlık Kilikya'da ekilip dikilebilen düz arazilerin azlığı nedeniyle daha çok hayvancılığa yönelinmiş. Keçi kılından dokunulan Cilicium denilen bir halı türü döneminde epey rağbet görmüş. Arkası dağa yaslanan kentler mecburen yüzlerini Akdeniz'e çevirmek durumunda kalmış ve deniz ticaretiyle uğraşmışlar. Syedra kentinde gözlenen liman kalıntıları Syedralıların da tarım ve hayvancılık yanında deniz ticaretiyle de uğraştığını belgeler nitelikte. Bölgenin ormanlık yapısı deniz yoluyla kereste ihracatının da yoğun olmasını sağlamış.

balık tutan eroslar syedra
                                          Balık Tutan Eroslar, Syedra (Alanya Müzesi)

Kentte bilimsel bir kazı çalışması yapılmamakla beraber yüzey araştırmaları ve epigrafik buluntularla bazı verilere ulaşılmış. Burada ele geçen onurlandırma yazıtlarının büyük çoğunluğu
düzenlenen spor müsabakalarında kazanan sporcular adına yazılmış. Bu onurlandırma yazıtlarından yola çıkarak, kentin dönemi içinde bölgenin oldukça önemli bir spor merkezi olduğu düşüncesi hakim.

Yazıtlardan da anlaşıldığı üzre Roma döneminde kentte iki tür spor müsabakaları (agonlar) yapılmış. Bu dönemde kutsal çelenk oyunları (hieroi kai stephanitai agones) ve para ödüllü oyunlar (themides / themis) olmak üzere iki türde spor müsabakaları düzenlenmiş. Kutsal çelenk oyunlarında kazananlara ödül taçları verilerek hem sporcular hem de kentleri onurlandırılırken, themis agonlarında sporcular para ile ödüllendirilmişler.

Antik çağda başa takılan  çelenk antik Yunan ve Roma'da kutsal ve değerli  sayılmakta. Asaleti, zaferi, sadakati ve sonsuz hayatı sembolize eden çelenk; kullanım alanı olarak festival ve dini ritüellerde, düğünlerde, cenazelerde önemli yer tutmakta. Çelengin dairesel şekli ise sonsuzluğu ve gökyüzünü ifade etmekte. Dini özelliği de bulunan bazı çelenkler bazı tanrılarla özdeşleşmiş. Defne yapraklı çelenk Apollon'la, asma yapraklı çelengin Dionysos'la özdeşleşmesi gibi.

syedra

Yerel olarak düzenlenen ve dört yılda bir yapılan Themis oyunlarında galibiyeti alan sporculara para ödülü verilmekte Syedra'da ele geçen onurlandırma yazıtlarından kentte dört adet Themis oyunun düzenlendiği anlaşılmakta. Bu dört Themis; Ladike, Tydia, Musonia ve Chrestos-Theodora agonlarıdır. Themislerde yapılan yarışmalarda gördüğümüz yarış kategorileri ise boks, pale  denilen güreş ve güreşe benzeyen ancak biraz daha sert olabilen pankration'dur

Yazıtlardan anlaşıldığı kadarıyla bu Themisler kentin ileri gelenleri tarafından eşleri ya da onurlandırmak istedikleri kişi adına düzenlenmiş ve oyunların finansörlüğünü agonu düzenleten kişiler üstlenmiş.

Örneğin Ladike Themis'i adını bir konsül eşinden ve kaynağını da eşi adına agon düzenleten konsülden almış. İmparator Commodus zamanında ve MS 219 yılında, konsüllük yapmış olan Quintus Tineius Sacerdos, Syedra’da eşi Volussia Ladike adına agon düzenlenmesi için finansörlük yapmış. Ladike themisinin her dört yılda bir gerçekleşmekte olduğunu, Syedra’da bulunan yazıtlardan öğrenildiği kadarıyla da bu oyunların 11. kez düzenlendiğini dolayısıyla en az 44 yıl boyunca devam ettiği görülmekte. Ladike oyunlarında yarış kategorileri pankration, güreş ve boks olup bu oyunlarda çocuklar ve yetişkin erkekler olmak üzere iki farklı yaş grubundaki sporcular yarışmışlar.
kehanet yazıtı
                                                            Kehanet Yazıtı

Gerek Paplagonyalılar gerekse Kilikyalılar dönemi içinde korsanlıkla ün yaptıkları  gibi bu bölgelerdeki kentler korsanlardan da epey çekmişler. Syedra'lılar da doğal olarak diğer kentlerle aynı kaderi paylaşmışlar ve korsanlarla başa çıkabilmek için farklı çarelere baş vurmuşlar.

Bu çarelerden biri de Apollon'un kehanet merkezlerinden biri olan İyonya'daki Klaros'a (Ahmetbeyli, İzmir) gidip Apollon rahiplerine danışmak olmuş. Kentin akropolünde M.Ö 1. yüzyıla ait olduğu düşünülen Klaros Apollon'undan gelen kehanetin yazılı olduğu orijinal metni şu şekilde olan bir yazıt bulunmuş;

“İki ortağa ait olması nedeniyle halen kavgalı olan bir arazide yaşayan siz Pamfilyalı Syedralılar siz ki tüm ırklardan karışmış insanların (Pamfilyalı) oturduğu yerde yaşamaktasınız, sizler kentinizin ortasına kana susamış adam öldüren Ares’in heykelini dikiniz ve onu Thyrsos sopaları ile dövünüz, bu arada Hermes onu zincirle tutsak alsın, diğer tarafında adaletin yöneticisi Dike Ares hakkında karar versin ama Ares merhamet dileyen bir görüntüde olsun. Çünkü o ancak bu şekilde barışçı olacaktır ve sizinle birlikte düşman ruhlu insanları topraklarınızdan kovacak ve böylece çok özlenen huzur olacaktır.Ama siz de aynı zamanda güçlü ve yorucu bir mücadele vermelisiniz. Onları (korsanları) kovalayın ya da onları çözülmeyen iplerle bağlayın, haydutlara korkunç cezalar vermekten çekinmeyin ancak bu şekilde her türlü zarardan kurtulabilirsiniz''
syedra sikkesi
Syedra Sikkesi
(Ön yüz; İmparator Lucius Verus’un (130-169)  defne çelenkli, zırhlı ve paludamentumlu (Roma döneminde genellikle yüksek rütbelilerin giydiği bir tür üniforma) büstü
Arka yüz; Ares’in Dike tarafından yargılanması. Solda Dike, elinde Ares’in kılıcı. Ortada zincirlenmiş Ares, sağda Hermes, çıplak, elinde kerykeion.)

Yazıta göre Apollon rahipleri; savaşın kaba kuvvete dayalı vahşi ve kanlı yüzünün vücut bulmuş hali olan savaş tanrısı Ares'in tanrı Hermes tarafından zincirlenip, adalet tanrısı Dike tarafından yargılandığını gösteren bir heykel grubu yapılmasını istemiş. Burada Ares korsanları, onu zincirleyen Hermes ve yargılayan Dike Syedra halkını temsil ediyordu.

Syedralıların bu kehanete uydukları ve kent meydanına bu heykel grubunu yapıp yerleştirdikleri Syedra sikkelerinde görülen üçlü heykel grubu tasvirlerinden anlaşılmakta.

Yolu Alanya'ya düşenler için Akdeniz'e ve bulunduğu alana hakim bir tepede döneminde hareketli bir yaşam süren, spor müsabakalarıyla şenlenen lakin günümüzde derin bir sessizliğe bürünen kente uğramak; günü muazzam manzarasının eşliğinde batırmak güzel bir seçenek olabilir.

Üzerinde fazla araştırma ve çalışma yapılmamış bir kent hakkında hazırladığı kapsamlı yüksek lisans teziyle kente dair pek çok konuda bilgiye ulaşmamızı sağlayan  Sinem Güzel'e teşekkür etmeden de geçmemek gerek.


25 Mart 2020 Çarşamba

hayatın kuyruğunu sallamayın.. theognis


Theognis (570-485) M.Ö 6. yüzyılda Yunanistan'ın batısındaki Megara kentinde yaşamış, politika, siyaset,aşk, şarap, savaş, servet ve insan doğası üzerine şiirler yazmış bir şair.

Şiirlerinde neredeyse saplantı derecesinde iyi ve kötü arasındaki ayrımı işlemiş. Bu nedenle büyük ve kadim bir ahlakçı olarak da kabul edilmekte.

Eserlerinde toplumu etik, sosyal ve politik ilkelere göre asil ve alçak olarak sınıflandırmış. Theognis'e göre fazilet doğuştan ve kalıtsaldır. Yeni zenginler sonradan görme, kibirli, kaba ve inançsızdırlar.

Dizelerinde ne kafiyeye ne de uyuma önem vermemiş fakat dili o kadar etkili kullanmış ki akılda kalıcı ve vurucu dizeleri birer aforizmaya dönüşmüş.

asma ve evlat

Bakma öyle
bağlarda eğilip bükülüp
budanmış kütük hallerine;...
ruhunda büyük bir
direnişçidir asma.
Ne eyvallahı vardır yağmura,
ne minnet eder
gökten düşecek bir damlaya.
Beklemez gelsin diye havadan;
kökleriyle kaynağına ulaşır
ve öylece beslenir sudan.
Dalları ne kadar
görünse de ince,
filizleri bulunduğu yere
sımsıkı dolanır;
ne rüzgar yerinden oynatır,
ne fırtınaya pabuç bırakır.



Basacaksan;
asma gibi sağlam bas
ayaklarını yere evlat.
Öyle sıkı tutunur ki
kökleriyle toprağa asma;
inerken en derinlere
on metre, yirmi metre
hiç bir güç
sökemez onu kökleriyle.

Olacaksan;
asmanın kökleri gibi
vefalı ol sevdiklerine evlat.
Kendi tutunurken
kendini besleyen toprağa
kökleriyle;
vefalı bir dost gibi tutar
toprağı da kökleriyle...
Asma kökünün
tutunduğu yerde;
ne akıntıya
kapılır gider toprak,
ne de güçlü bir sele.

Asma dalları gibi
ufku geniş,
iradesi güçlü ol evlat.
kökünü salarken derinlere;
dalları da tırmanır
bulduğu her yoldan göklere.
Gideceği yollarda
sağlamcıdır da asma;
ilerlemez rastgele.
Öyle sağlam bir kol atar ki
tutunacağı yere;
dolar sürgünlerini
sevgilinin boynuna
dolanır gibisine,
sımsıkı çözülmemecesine.
Devam eder biteviye
gideceği yere.
Hiç durmamacasına...
Hiç yorulmamacasına,
ulaşana kadar hedefine.

Olacaksan asma gibi
azimli ol evlat.
Bir dalı kesilirse;
daha gür çıkar
kesene inat.
Direnişçidir dedik ya?
Vazgeçmez hemen
kesildi diye bir kaç budak.
Kırsa da bir dalını hayat;
daha güçlenerek
bir dal daha uzat evlat.

Olacaksan asma gibi
verimli ol evlat.
lüzumsuz yük etmez
hiç bir şeyi varlığına asma.
Dalları gölgeliktir;
güneşin yakıcı sıcağında.
Her damağa tadı uyacak
yaprağı yemek...
Meyvesi ise her derda deva
tanrısal bir içecek.

Dokunduğu her şeyi
sarıp sarmalayan,
koşulları zorlayıp
yıllara meydan okuyan;
asma gibi dallı budaklı,
asma gibi bereketli
ve asma gibi
uzun ömürlü ol evlat.
N.DENİZ